ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟΣ

Τί είναι η στεφανιαία νόσος;
Η στεφανιαία νόσος αφορά μία νοσολογική οντότητα κατά την οποία οι αρτηρίες που αιματώνουν την καρδιά (στεφανιαίες) έχουν στενώσεις ή ακόμα ενδέχεται να είναι και πλήρως αποφραγμένες. Αυτό έχει σαν συνέπεια τη μη καλή αιμάτωση του μυοκαρδίου γεγονός που έχει διάφορες εκδηλώσεις και επιπλοκές.

Πώς εκδηλώνεται κλινικά η στεφανιαία νόσος;
Η κύρια εκδήλωση της στεφανιαίας νόσου είναι η στηθάγχη. Αυτή εκδηλώνεται κυρίως στην προσπάθεια, όπου το μυοκάρδιο έχει ανάγκη για ακόμη περισσότερη αιμάτωση λόγω της υπερδραστηριότητάς του. Όμως όταν οι στεφανιαίες αρτηρίες έχουν σημαντικές στενώσεις (>60% στένωση του αυλού του αγγείου) τότε αδυνατούν να ικανοποιήσουν αυτήν την ανάγκη για περισσότερη αιμάτωση και έτσι εκδηλώνεται η ισχαιμία του μυοκαρδίου και ο πόνος στο στήθος. Κάποιες φορές αντί για πόνο η στηθάγχη προσπαθείας μπορεί να εκδηλώνεται με δύσπνοια (ισοδύναμο στηθάγχης) ενώ κάποιες φορές μπορεί να είναι και ασυμπτωματική παρά τις σοβαρές στενώσεις (σιωπηρή ισχαιμία). Η στηθάγχη προσπαθείας υφίεται γρήγορα μετά τη διακοπή της κόπωσης.
Η στηθάγχη προσπαθείας αφορά κυρίως τη χρόνια στεφανιαία νόσο. Εντούτοις στον όρο στεφανιαία νόσος ανήκουν επίσης η ασταθής στηθάγχη και το έμφραγμα του μυοκαρδίου (οξέα στεφανιαία σύνδρομα). Σε αυτές τις περιπτώσεις κάποια στεφανιαία αρτηρία φράσσεται τάχιστα και ολοκληρωτικά (συνήθως από σχηματισμό κάποιου θρόμβου) οπότε πλέον εμφανίζεται ο τυπικός και αγωνιώδης πόνος του εμφράγματος.

Πώς εκδηλώνεται το έμφραγμα του μυοκαρδίου;
Το έμφραγμα του μυοκαρδίου εκδηλώνεται συνήθως ως έντονος αγωνιώδης θωρακικός πόνος (σα σφίξιμο, σαν κάψιμο ή σαν αίσθημα έντονης πίεσης) πίσω από το στέρνο και ενδέχεται να αντανακλά στο άνω άκρο ή στον ώμο (αριστερό ή και στους δυο), στη πλάτη, στο στομάχι, στο λαιμό κ.α. Μπορεί να συμβεί οποτεδήποτε (είτε σε ηρεμία είτε σε κόπωση) διαρκεί πολύ περισσότερη ώρα (πάνω από 30΄) , και συχνά συνοδεύεται από εφίδρωση , τάση προς έμετο ή δύσπνοια. Μερικές φορές μπορεί να οδηγήσει τάχιστα σε αιφνίδιο θάνατο (λόγω πρόκλησης κακοήθους αρρυθμίας) ή σε πνευμονικό οίδημα (λόγω οξείας καρδιακής ανεπάρκειας που προκαλεί). Κάποιες φορές, ιδίως σε διαβητικούς, τα εμφράγματα μπορεί να είναι χωρίς πόνο (silent MI) και να ανακαλύπτονται αργότερα είτε τυχαία (με ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα) ή λόγω των επιπλοκών που θα προκαλέσουν.

Που οφείλονται οι στενώσεις των στεφανιαίων αγγείων;
Οι στενώσεις των αγγείων είναι αποτέλεσμα αθηρωματικών πλακών που αρχίσουν να σχηματίζονται μέσα στο τοίχωμά τους, προοδευτικά από σταδιακή συσσώρευση λιπιδίων, φλεγμονωδών και άλλων κυττάρων και στοιχείων. Τα λιπίδια και η φλεγμονή έχουν επομένως θεμελιώδη ρόλο στη διαδικασία της δημιουργίας αυτών των πλακών. Όσο προχωράει η αθηρωματική διαδικασία η πλάκα αρχίζει να αυξάνεται σε μέγεθος και να προβάλει μέσα στον αυλό του αγγείου προκαλώντας στένωση.
Σε κάποιες περιπτώσεις αυτές οι αθηρωματικές πλάκες μπορούν να σπάσουν και έτσι σε εκείνο το σημείο να δημιουργηθεί ένας θρόμβος που θα φράξει μερικώς ή ολικώς το αγγείο (οδηγώντας έτσι σε έμφραγμα του μυοκαρδίου ή σε ασταθή στηθάγχη).

Γιατί είναι επικίνδυνη η στεφανιαία νόσος;
Διότι μπορεί να προκαλέσει μια σειρά από εξαιρετικά επικίνδυνες καταστάσεις όπως:
1) Έμφραγμα μυοκαρδίου (λόγω ρήξης της αθηρωματικής πλάκας)
2)Καρδιακή ανεπάρκεια (είτε λόγω εμφράγματος, είτε λόγω χρόνιας ισχαιμίας που σταδιακά μείωσε τη συστολική λειτουργία του μυοκαρδίου)
3)Σοβαρές αρρυθμίες (από κολπική μαρμαρυγή έως δυνητικά θανατηφόρες αρρυθμίες)
4)αιφνίδιο θάνατο (πάνω από το 80% των περιπτώσεων αιφνιδίου θανάτου αποδίδονται σε στεφανιαία νόσο)


Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για στεφανιαία νόσο ή έμφραγμα μυοκαρδίου;
1) σακχαρώδης διαβήτης
2) αρτηριακή υπέρταση
3)υπερλιπιδαιμία (υψηλή χοληστερόλη ή τριγλυκερίδια)
4)κάπνισμα
5)θετικό οικογενειακό ιστορικό πρώιμης στεφανιαίας νόσου (<55 ετών για άνδρες και <65 ετών για γυναίκες)
6)παχυσαρκία

Όσο περισσότεροι παράγοντες υπάρχουν συσσωρευμένοι τόσο πολλαπλασιαστικά μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου ή εμφράγματος μυοκαρδίου.

Πως διαγιγνώσκεται η στεφανιαία νόσος;
Υπάρχουν διάφορες διαγνωστικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται προκειμένου να θέσουμε την υποψία για πιθανή στεφανιαία νόσο σε έναν ασθενή. Μερικές φορές ένα απλό ηλεκτροκαρδιογράφημα ή ένας υπέρηχος καρδιάς μπορεί να μας θέσουν την υποψία. Συνήθως όμως χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση με ένα test κοπώσεως ή με ένα σπινθηρογράφημα αιμάτωσης μυοκαρδίου ή stress echo. Εφόσον αυτές οι μέθοδοι θέσουν υποψία στεφανιαίας νόσου τότε το επόμενο και οριστικό βήμα είναι η στεφανιογραφία, που θα απεικονίσει τα στεφανιαία αγγεία και παράλληλα θα δώσει και τη δυνατότητα επιτόπου διόρθωσης των στενώσεων με τοποθέτηση stent (εφόσον κρίνεται σκόπιμο ή εφικτό).
Το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου είναι φυσικά μια υπερεπείγουσα κατάσταση που συνήθως διαγιγνώσκεται με ένα απλό ηλεκτροκαρδιογράφημα . Από εκεί και πέρα πρέπει να γίνει άμεση αντιμετώπιση (είτε με στεφανιογραφία και διάνοιξη του αγγείου είτε με θρομβόλυση).

Πως αντιμετωπίζεται η στεφανιαία νόσος ;
Πρωτίστως έχει σημασία να προλάβουμε την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου. Καλή διατροφή, άσκηση, μειωμένη πρόσληψη άλατος, τηγανητών και λιπαρών τροφών, αποφυγή έναρξης καπνίσματος και μια σειρά μέτρων καθημερινής φροντίδας υγείας , σώματος και πνεύματος εμποδίζουν ή καθυστερούν σημαντικά την εμφάνιση παραγόντων κινδύνου και επομένως και στεφανιαίας νόσου. Εφόσον εμφανιστούν παράγοντες κινδύνου έχει μεγάλη σημασία η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπισή τους (καλή ρύθμιση του διαβήτη, της υπερτάσεως, της αυξημένης χοληστερίνης, διακοπή του καπνίσματος κ.α.).Από εκεί και πέρα υπάρχουν διάφορα φάρμακα τόσο για τη μείωση ή την ανακούφιση των στηθαγχικών κρίσεων όσο και για την μείωση του κινδύνου για κάποιο έμφραγμα μυοκαρδίου.
Εφόσον με τη στεφανιογραφία διαγνωσθεί σοβαρή στεφανιαία νόσος (σημαντικές στενώσεις άνω του 70%) , εκτός της φαρμακευτικής αγωγής , συνήθως γίνεται και παρέμβαση είτε με επιτόπου τοποθέτηση stent στο σημείο της βλάβης (κατά τη διάρκεια της στεφανιογραφίας), είτε με καρδιοχειρουργική επέμβαση (By-pass) .
Ως προς το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου η αντιμετώπιση πρέπει να είναι άμεσος καθότι δεν υφίσταται πολυτέλεια για την παραμικρή καθυστέρηση. Όσο πιο γρήγορα ο ασθενής με οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου μεταφερθεί στο νοσοκομείο και όσο πιο γρήγορα γίνει στεφανιογραφία και επιτόπου διάνοιξη του κλειστού αγγείου (ή με θρομβόλυση αν δεν υπάρχει δυνατότητα αιμοδυναμικού εργαστηρίου) τόσο καλύτερα. Αντίθετα όσο περισσότερος χρόνος χαθεί, τόσο μεγαλύτερη ποσότητα μυοκαρδίου θα νεκρωθεί και τόσο περισσότερο θα αυξηθεί ο κίνδυνος για άμεσες ή πιο μακροπρόθεσμες σοβαρές επιπλοκές («ο χρόνος είναι μυοκάρδιο»).