ΣΥΓΚΟΠΗ (λιποθυμία)

Τί είναι η συγκοπή;
Με τον όρο συγκοπή ή συγκοπτικό επεισόδιο χαρακτηρίζουμε την αιφνίδια και παροδική απώλεια συνείδησης (απώλεια των αισθήσεων), που διαρκεί για πολύ μικρό χρονικό διάστημα και εν συνεχεία ακολουθείται από την άμεση και πλήρη αποκατάσταση της συνειδήσεως. Συχνά προηγείται βραχύβια περίοδος προλιποθυμικής συμπτωματολογίας ( ζάλης , αίσθημα σκοτοδίνης, τάση λιποθυμίας) και εν συνεχεία ακολουθεί η απώλεια της συνείδησης.

Πού οφείλεται η συγκοπή;
Οφείλεται στη παροδική, διαρκείας λίγων δευτερολέπτων, δραματική μείωσης της αιματικής ροής στον εγκέφαλο και αυτό μπορεί να είναι αποτέλεσμα διαφόρων αιτίων (καρδιακών και μη καρδιακών). Επομένως οποιοδήποτε αίτιο μπορεί να μειώσει σημαντικά και αιφνίδια την εγκεφαλική αιμάτωση μπορεί να προκαλέσει απώλεια αισθήσεων.

Ποια τα αίτια της συγκοπής;
Υπάρχουν διάφορες αιτίες και νοσολογικές οντότητες που μπορούν να προκαλέσουν συγκοπή και μπορεί να είναι είτε καρδιολογκές είτε μη καρδιολογικές..
Από τις μη καρδιακές αιτίες τα κυριότερα αίτια είναι η νευροκαρδιογενής (ή βαγοτονική) συγκοπή, το σύνδρομο υπερευαίσθητου καρωτιδικού κόλπου (απώλεια αισθήσεων μετά από μάλαξη της καρωτίδας π.χ. κατά τη διάρκεια ξυρίσματος) , η περιστασιακή συγκοπή (κατά τη διάρκεια ούρησης, αφόδευσης βήχα,, κατάποσης), η ορθοστατική υπόταση (είτε ιδιοπαθής, είτε λόγω φαρμάκων όπως π.χ. διουρητικών, είτε λόγω διαταραχής του αυτόνομου νευρικού συστήματος λόγω μεγάλης ηλικίας, , διαβήτη και άλλων καταστάσεων). Επίσης νόσοι των καρωτίδων και του σπονδυλοβασικού αγγειακού συστήματος, η επιληψία, η υπογλυκαιμία και η υποξαιμία μπορούν να πρκαλέσουν απώλεια συνείδησης. Τέλος διάφορες ψυχιατρικές παθήσεις μπορεί να μιμηθούν επεισόδια απώλειας συνείδησης (χωρίς να είναι αληθής συγκοπή) (πχ κρίσεις πανικού, υστερία κ.α.).
Από τις καρδιακές αιτίες (που δυνητικά είναι και οι πιο επικίνδυνες) συγκοπή μπορεί να προκαλέσουν δύο ειδών καταστάσεις α) αποφρακτικές καταστάσεις που παρακωλύουν τη ροή του αίματος στην καρδιά (στένωση μιτροειδούς, στένωση αορτικής, στένωση πνευμονικής βαλβίδας, υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, πνευμονική εμβολή, πρωτοπαθής πνευμονική υπέρταση κ.α.) και β) αρρυθμιολογικές καταστάσεις , είτε βραδυκαρδίες (σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου, διαταραχές κολποκοιλιακής αγωγής, δυσλειτουργίες βηματοδότου κ.α.) είτε ταχυκαρδίες (εμμένουσα κοιλιακή ταχυκαρδία, υπερκοιλιακή ταχυκαρδία κ.α.)

Τί είναι η νευροκαρδιογενής συγκοπή;
Η νευροκαρδιογενής ή βαγοτονική συγκοπή αποτελεί τη συχνότερη αλλά και καλοηθεστερη αιτία παροδικής απώλειας συνείδησης. Οφείλεται σε αιφνίδια εκφόρτιση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος και απόσυρση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος με αποτέλεσμα να μειώνονται απότομα οι σφυγμοί ή/και η αρτηριακή πίεση Συχνότερα αφορά πιο νέα και υγιή άτομα, και συνήθως προηγείται πρόδρομος συμπτωματολογία (αίσθημα επικείμενης λιποθυμίας, εφίδρωση, ωχρότητα, κοιλιακή δυσφορία,ναυτία, θάμπωμα όρασης), Συχνά προηγείται έκθεση του ατόμου σε ερεθίσματα που ασυνείδητα τα θεωρεί απειλητικά (θέα αίματος, παραμονή σε κλειστό και θερμό περιβάλλον ή σε χώρους με συνωστισμό, πόνος, αιμοληψία, ιατρική επέμβαση) και συνήθως συμβαίνει σε καθιστή ή ορθία θέση. Εντούτοις σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί η λιποθυμία να έρχεται απροσδόκητα , χωρίς δηλαδή προηγηθείσα προλιποθυμική συπτωματολογία. Ανάλογη σε μηχανισμό με αυτό το είδος συγκοπής είναι και η περιστασιακή συγκοπή, που συμβαίνει σε κάποιους ανθρώπους κατά τη διάρκεια κατάποσης, ούρησης, αφόδευσης ή κάποιας ενδοσκοπικής επέμβασης.

Οι ασθενείς με συγκοπτικά επεισόδια κινδυνεύουν;
Η σημαντική πλειοψηφία των περιπτώσεων μη καρδιολογικής αιτιολογίας συγκοπής είναι καλοήθεις , ιδίως όταν προηγείται προλιποθυμική συμπτωματολογία, διότι ο ασθενής έχει χρόνο να αντιδράσει (πχ να κάτσει ή να ξαπλώσει αν είναι όρθιος και έτσι να προλάβει την πτώση και μια πιθανή κάκωση) και διότι πρόκειται για βραχύβια επεισόδια χωρίς να αφήνουν κάποια υπολειπόμενη συμπτωματολογία. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για αυτές τις συγκοπές είναι να μην προλάβει ο ασθενής να προστατεύσει τον εαυτό του από έναν πιθανό τραυματισμό , είτε γιατί δεν πρόλαβε να αντιδράσει κατά τη διάρκεια της προλιποθυμικής συμπτωματολογίας είτε γιατί δεν υπήρξε προλιποθυμική συμτωματολογία, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει με σοβαρές κακώσεις από μια πιθανή πτώση (πχ κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, κατάγματα κ.α.).
Ως προς τις συγκοπές καρδιολογικής αιτιολογίας, η επικινδυνότητα διαφέρει από περίπτωση σε περίπτωση ανάλογα με την αιτία. Πάντως στο πλείστον των περιπτώσεων υποκρύπτουν σοβαρή υποκείμενη μυοκαρδιακή πάθηση (δομική, ισχαιμική , ηλεκτρική) και σε αυτές τις περιπτώσεις πέραν από τον κίνδυνο τραυματισμού (πχ κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης) λόγω της απώλειας των αισθήσεων και της πτώσης τους ασθενούς υπάρχει και ο κίνδυνος αιφνιδίου καρδιακού θανάτου (σε κάποιες από αυτές τις περιπτώσεις η συγκοπή μπορεί να είναι αποτέλεσμα κακοκήθων αρρυθμιών). Γενικότερα οι συγκοπές καρδιολογικής αιτιολογίας είναι πιο επικίνδυνες , έχουν δυσμενέστερη πρόγνωση και χρήζουν άμεσης διερεύνησης αλλά και αντιμετώπισης.

Πως διερευνώνται τα επεισόδια συγκοπής;
Το αναλυτικό οικογενειακό και ατομικό ιστορικό , η πλήρης κλινική εξέταση, το ηλεκτροκαρδιογράφημα (για ευρήματα συμβατά με αρρυθμιολογικό υπόστρωμα) , ο υπέρηχος καρδιάς (για διερεύνηση κάποιας δομικής καρδιοπάθειας) και ένα holter ρυθμού (ειδικά επί συχνών επεισοδίων συγκοπής ή προσυγκοπής) αποτελούν τα πρώτα απαραίτητα βήματα που σε ένα μεγάλο ποσοστό μπορούν να κατεθύνουν τη διαγνωστική προσπέλαση. Σε κάποιες περιπτώσεις και εφόσον μπορεί να χρειαστεί το Tilt test (δοκιμασία ανάκλισης), ειδικά για περιπτώσεις που θέλουμε να επβεβαιώσουμε την κλινική μας υποψία για την καλοήθη νευροκαρδιογενή συγκοπή και δοκιμασία κοπώσεως εφόσον η συγκοπή συμβαίνει κατά την άσκηση ή αμέσως μετά από αυτήν. Πιο επεμβατικές πράξεις (εμφυτεύσιμο Holter, ηλεκτροφυσιολογική μελέτη ) σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν προκειμένου να τεθεί η διάγνωση της αιτίας της συγκοπής.

Πώς αντιμετωπίζουμε τη συγκοπή;
Η απλή νευροκαρδιογενής συγκοπή δεν χρήζει κάποιας ιδιαίτερης θεραπείας. Πρωτίστως πρέπει να εφησυχάσουμε τον ασθενή ότι δεν κινδυνεύει από αυτήν την κατάσταση και τον εκπαιδεύουμε να αναγνωρίζει έγκαιρα τα πρόδρομα συμπτώματα προκειμένου να πάρει έγκαιρα τις προφυλάξεις προκειμένου να μην τραυματιστεί. Υπάρχουν μια σειρά από οδηγίες που τους δίνονται (ειδικές ασκήσεις, οδηγίες ενυδάτωσης και διατροφής, αποφυγή παρατεταμένης ορθοστασίας αλλά και γενικότερα έκθεσης σε εκλυτικούς παράγοντες κ.α.) προκειμένου να προλάβουμε αυτά τα επεισόδια. Επειδή συχνά επεισόδια λιποθυμίας ειδικά σε ηλικιωμένους οφείλονται σε φάρμακα (διουρητικά ή άλλα αντιυπερτασικά) ή καταστάσεις που προκαλούν αφυδάτωση (εμπύρετα, διάρροιες κ.α.) οι όποιες θεραπευτικές ενέργειες έχουν να κάνουν με την αντιμετώπιση αυτών των αιτιών (πχ επαναρρύθμιση της αγωγής, καλή ενυδάτωση, αντιμετώπιση του εμπυρέτου κ.α.).
Ως προς τις καρδιολογικής αιτιολογίας συγκοπής η αντιμετώπιση εξαρτάται και πάλι από την αιτία αυτής. Αν οφείλεται σε αποφρακτικά αίτια (πχ στένωση αορτικής, στένωση μιτροειδούς, πνευμονική εμβολή κ.α.) θα γίνει αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας (αλλαγή βαλβίδας, χορήγηση αντιπηκτικών κ.α.). Αν οφείλονται σε τεκμηριωμένα βραδυκαρδιακά επεισόδια τότε η λύση είναι η τοποθέτηση μόνιμου βηματοδότη, ενώ αν οφείλεται σε κακοήθεις αρρυθμίες τότε η τοποθέτηση απινιδοτή είναι σωτήρια (όχι μόνο γιατί προλαβαίνει τα συγκοπτικά αλλά προστατεύει και από τον κίνδυνο αιφνιδίου θανάτου). Αν οφείλεται σε ισχαιμία μυοκαρδίου (που προκαλεί αρρυθμίες) πρέπει να γίνει διόρθωση της στεφανιαίας νόσου κ.α.