ΕΚΤΑΚΤΕΣ ΣΥΣΤΟΛΕΣ

Τί είναι οι έκτακτες συστολές;
Οι έκτακτες συστολές αποτελούν τη συχνότερη αρρυθμία των ενηλίκων και αποτελούν και μία από τις συχνότερες αιτίες αναζήτησης ιατρικής καρδιολογικής συμβουλής (ιδίως όταν είναι συμπτωματικές). Πρόκειται στην ουσία για μία αρρυθμία κατά την οποία στον φυσιολογικό φλεβοκομβικό ρυθμό παρεμβάλλονται έκτοπες ηλεκτρικές διεγέρσεις που παράγονται από κάποιο κέντρο που είτε βρίσκεται στους κόλπους της καρδιάς (έκτακτες κολπικές συστολές) είτε στις κοιλίες της καρδιάς (έκτακτες κοιλιακές συστολές). Μπορεί να είναι λίγες και μεμονωμένες, μπορεί να είναι όμως και πολλές μέσα στο 24ωρο, μπορεί να είναι μονήρεις ή μπορεί να είναι και κατά ζεύγη ή τριπλέτες (δυο –δυο μαζί ή τρεις τρεις μαζί). (πάνω από 4 μαζεμένες έκτακτες θεωρείται πλέον ριπή ταχυκαρδίας). Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να δημιουργούν ήπια ή έντονα συμπτώματα και σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να είναι πλήρως ασυμπτωματικές.

Τί αιτιολογίας είναι οι έκτακτες συστολές;
Συνήθως πρόκειται για ένα καθαρά αθώο ηλεκτρικό φαινόμενο της καρδιάς. Παρόλα αυτά μπορεί να υποκρύπτουν μερικές φορές κάποια υποκείμενη καρδιοπάθεια (ισχαιμία μυοκαρδίου, υπερτασική καρδιοπάθεια, παλαιά ή πρόσφατη μυοκαρδίτιδα, μυοκαρδιοπάθειες ή άλλες δομικές καρδιοπάθειες, ηλεκτρικές νόσους της καρδιάς, βαλβιδοπάθειες, φαρμακευτικά αίτια, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, διαταραχές της θυρεοειδικής λειτουργίας, αναπνευστικά νοσήματα κ.α.) ενώ συχνά επιδεινώνονται σε περιπτώσεις υψηλής αρτηριακής πίεσης, λοίμωξης/πύρετου ή καταστάσεις αυξημένου ψυχικού stress, κατανάλωσης αλκοόλ, εντατικού καπνίσματος, κατανάλωσης καφέ, τσαγιού ή αναψυκτικών τύπου κόλας και άλλων αφεψημάτων που ενδέχεται να έχουν καφείνη ή ανάλογά της.

Τί συμπτώματα ενδέχεται να προκαλέσουν οι έκτακτες συστολές;
Συχνά οι έκτακτες συστολές είναι ασυμπτωματικές και ανακαλύπτονται τυχαία είτε με αυτοψηλάφηση του σφυγμού είτε με τυχαίο ηλεκτροκαρδιογραφικό έλεγχο. Εντούτοις πολλές φορές δημιουργούν συμπτώματα, και μερικές φορές ιδιαίτερα έντονα που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής του ανθρώπου. Τα κυριότερα συμπτώματα είναι αίσθημα παλμών (φτερούγισμα ή αίσθηση έντονου παλμού) ή δυσφορίας στο στήθος. Τα συμπτώματα μερικές φορές είναι πιο έντονα κατά την κατάκλιση λόγω μηχανικών αιτιών (μεγαλύτερη επιστροφή αίματος και εγγύτερη θέση της καρδιάς σε σχέση με το θωρακικό τοίχωμα στην υπτία θέση κ.α.) Επειδή κάποιες φορές οι έκτακτες συστολές μπορεί να αποτελέσουν εκλυτικό αίτιο για ταχυαρρυθμίες (υπερκοιλιακές ή κοιλιακές ταχυκαρδίες) μπορεί να προκαλέσουν και πιο παρατεταμένα επεισόδια αισθήματος παλμών έως και έντονη ζάλη ή και συγκοπή (απώλεια αισθήσεων). Εάν ο αριθμός τους είναι ιδιαίτερα μεγάλος και υπάρχουν μεγάλες περίοδοι συνεχούς εκτακτοσυστολικής αρρυθμίας μπορεί να προκαλέσουν αίσθημα κόπωσης ή ακόμα υπόταση, ζάλη και στηθάγχη (σε ασθενείς με εγκατεστημένη στεφανιαία νόσο). Τέλος ο πολύ μεγάλος αριθμός έκτακτων συστολών το 24ωρο για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να προκαλέσει de novo συστολική καρδιακή ανεπάρκεια (ως αποτέλεσμα ταχυμυοκαρδιοπάθειας).

Τί κίνδυνοι ή επιπλοκές υπάρχουν από τις έκτακτες συστολές;
Συνήθως οι έκτακτες συστολές είναι «αθώες» και δεν δημιουργούν περαιτέρω προβλήματα πέραν της συμπτωματολογίας που ενδέχεται να προκαλούν. Εντούτοις υπάρχουν περιπτώσεις που είναι πιο επικίνδυνες και κυρίως αφορούν εκείνους τους ασθενείς που έχουν κάποια υποκείμενη σοβαρή καρδιοπάθεια. Έτσι για παράδειγμα σε έναν ασθενή με ισχαιμική καρδιοπάθεια , καρδιακή ανεπάρκεια ή κάποια άλλη σοβαρή μυοκαρδιοπάθεια μπορεί οι έκτακτες κοιλιακές συστολές να προκαλέσουν (πυροδοτήσουν) επικίνδυνες κοιλιακές ταχυαρρυθμίες που να οδηγήσουν σε συγκοπή ή ακόμα και σε αιφνίδιο θάνατο. Ακόμα οι έκτακτες συστολές μπορούν να πυροδοτήσουν (εφόσον υπάρχει κάποια προδιάθεση ή ανάλογο ηλεκτρικό υπόστρωμα ) επεισόδια κολπικού πτερυγισμού, κολπικής μαρμαρυγής , επεισόδια υπερκοιλιακών ή κοιλιακών ταχυκαρδιών. Επίσης εφόσον είναι πολύ μεγάλος ο αριθμός τους και για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να οδηγήσουν ακόμα και σε καρδιακή ανεπάρκεια (λόγω ταχυμυοκαρδιοπάθειας).

Ποιά είναι η σημασία του καρδιολογικού ελέγχου σε έναν ασθενή με έκτακτες συστολές;
Ο καρδιολογικός έλεγχος είναι πολύ σημαντικός για την εκτακτοσυστολική αρρυθμία. Πρώτα από όλα ο θεράπων καρδιολόγος με το ηλεκτροκαρδιογράφημα και το holter ρυθμού θα διερευνήσει τί είδους έκτακτες συστολές είναι καθώς και το αρρυθμιολογικό φορτίο, δηλαδή πόσες έκτακτες συστολές παράγονται το 24ωρο (που έχει σημαντικό προγνωστικό χαρακτήρα). Επίσης θα διερευνήσει εάν εκτός από την εκτακτοσυστολική αρρυθμία παράγονται και άλλου είδους αρρυθμίες (πιο επικίνδυνες ή κλινικά πιο σημαντικές). Παράλληλα με το triplex καρδιάς αλλά και με τη δοκιμασία κοπώσεως θα διαπιστώσει εάν οι έκτακτες συστολές είναι σε έδαφος κάποιας σοβαρής δομικής καρδιοπάθειας (οπότε αυξάνεται και ο κίνδυνος για τον ασθενή) καθώς επίσης και εάν το υψηλό αρρυθμιολογικό φορτίο έχει με τη σειρά του δημιουργήσει δομικά προβλήματα στην καρδιά. Τέλος θα κρίνει εάν ο ασθενής χρήσει αγωγής αλλά και τι είδους αγωγή (αναλόγως του υποστρώματος αλλά και άλλων συνοσηροτήτων).

Πότε χρειάζεται θεραπεία ένας ασθενής με έκτακτες συστολές;
Επειδή η μεγάλη πλειοψηφία των έκτακτων συστολών (κολπικών και κοιλιακών) είναι αθώες και ασυμπτωματικές δεν χρήζουν κάποιας ειδικής θεραπευτικής αγωγής. Εντούτοις εάν είναι συμπτωματικές και ενοχλούν ιδιαίτερα τον ασθενή ή εφόσον είναι πολύ μεγάλος ο αριθμός τους στο 24ωρο (υψηλό αρρυθμιολογικό φορτίο) τότε μπορεί να δοθεί ειδική αγωγή αναλόγως με το καρδιολογικό υπόστρωμα, την επιτυχία ή αποτυχία της ήδη υπαρχούσης αγωγής και την παρουσία άλλων νοσολογικών οντοτήτων. Σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις (ειδικά εάν το αρρυθμιολογικό φορτίο είναι υπερβολικά υψηλό και έχει προκαλέσει πλέον συστολική δυσλειτουργία της καρδιάς) τότε υπάρχει και η οριστική λύση της επεμβατικής κατάλυσης (ablation).