ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΑΟΡΤΗΣ

Τί είναι η αορτή;
Η αορτή είναι το μεγαλύτερο αγγείο του σώματος. Πρόκειται στην ουσία για τον αγωγό μεταφοράς του αίματος από την καρδιά προς το υπόλοιπο σώμα. Αποτελείται κατά σειρά από την θωρακική αορτή (αορτική ρίζα , ανιούσα θωρακική αορτή, αορτικό τόξο και κατιούσα θωρακική αορτή) και την κοιλιακή αορτή (αμέσως μετά το διάφραγμα). Κατά τη διαδρομή της χορηγεί αγγειακούς κλάδους για την αιμάτωση των ιστών.
Τα φυσιολογικά όρια της θωρακικής αορτής είναι έως το πολύ 39-40 mm στο αρχικό της τμήμα (ανιούσα αορτή) με προοδευτική μικρή μείωση κατά τη πορεία της ενώ η κοιλιακή αορτή φτάνει έως το πολύ 30 mm. Με την αύξηση της ηλικίας η αορτή συχνά παρουσιάζει μία σταδιακή μικρή διεύρυνση. Επίσης οι άνδρες και οι άνθρωποι αυξημένης σωματοδομής αναμένεται να έχουν ποιο μεγάλα μεγέθη αορτής.

Τί είναι το ανεύρυσμα της θωρακικής αορτής και της κοιλιακής αορτής;
Όταν η διάμετρος της θωρακικής αορτής σε οποιοδήποτε τμήμα της έχει διαστάσεις πάνω από 40 mm θεωρείται ότι έχει ανευρυσματική διάταση. Στην καθημερινή κλινική πράξη πάντως συχνά μέχρι τα 45 mm αναφέρονται ως διάταση της αορτής και πάνω από 45 mm ως ανεύρυσμα.
Ως ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής θεωρείται οποιαδήποτε αύξηση της διαμέτρου της πάνω από τα 30 χιλιοστά.

Πόσο συχνή κατάσταση είναι το ανεύρυσμα της αορτής;
Τα ανευρύσματα κοιλιακής αορτής εμφανίζονται σε ποσοστό περίπου 1/1000 σε ηλικίες κάτω των 60 ετών και σε ποσοστό 7/1000 σε ηλικίες πάνω από 60 ετών. Πάντως σε άτομα με πολλούς παράγοντες αθηροσκλήρυνσης ή με γνωστή αθηροσκληρυντική αγγειακή νόσο, ή με οικογενειακό ιστορικό ανευρυσμάτων ο κίνδυνος εμφάνισης ανευρύσματος κοιλιακής αορτής είναι πολύ μεγαλύτερος.
Τα ανευρύσματα θωρακικής αορτής είναι λιγότερα συχνά. Τα συχνότερα είναι τα ανευρύσματα της ανιούσης αορτής (60% των ανευρυσμάτων θωρακικής αορτής).Σε ένα σημαντικό ποσοστό (20%) μπορεί να συνυπάρχει ανεύρυσμα θωρακικής και κοιλιακής αορτής.

Που οφείλεται το ανεύρυσμα της αορτής;
Οφείλεται σε διαταραχή του τοιχώματος της, κυρίως σε εκφυλιστικές βλάβες του μέσου χιτώνα. Μπορεί να είναι κληρονομική αλλά μπορεί και όχι.
Υπάρχουν κληρονομικές παθήσεις που συχνά έχουν σαν επιπλοκή το ανεύρυσμα της αορτής όπως το σύνδρομο Marfan και η δίπτυχη αορτική βαλβίδα , καθώς επίσης και η κληρονομική ανευρυσματική διάταση της θωρακικής αορτής όπως και άλλες σπανιότερες καταστάσεις .Επίσης κάποιες συγγενείς καρδιοπάθειες σχετίζονται με ανευρύσματα θωρακικής αορτής.
Η φλεγμονή, η αθηροσκλήρυνση , γονιδιακές μεταλλάξεις και λοιμώδεις καταστάσεις ευθύνονται παθογενετικά με την εμφάνιση ανευρυσμάτων.
Η αρτηριακή υπέρταση έχει θεμελιώδη ρόλο επίσης στην εμφάνιση και κυρίως την εξέλιξη ενός ανευρύσματος ενώ σημαντικό ρόλο παίζει και το κάπνισμα που φαίνεται να σχετίζεται με την εμφάνιση ανευρυσμάτων (κυρίως της κοιλιακής αορτής).

Ποιοι οι κίνδυνοι από το ανεύρυσμα;
Το αορτικό ανεύρυσμα είναι μία κατάσταση επικίνδυνη για σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές (με κυριότερες και σοβαρότερες τη ρήξη και το διαχωρισμό )
Η ρήξη του ανευρύσματος είναι μία υπερεπείγουσα επιπλοκή που οδηγεί τάχιστα στο θάνατο. Το 50% των περιστατικών ρήξης ανευρύσματος πεθαίνουν πριν καν φτάσουν στο νοσοκομείο ενώ η θνητότητα παραμένει πολύ υψηλή και αφού φτάσουν σε νοσοκομείο.
Ο διαχωρισμός του ανευρύσματος είναι επίσης μία επείγουσα κατάσταση, που συχνά οδηγεί σε θάνατο ή άλλες επιπλοκές και πολλές περιπτώσεις χρήζουν άμεσης χειρουργικής αντιμετώπισης.
Άλλες επιπλοκές είναι η ανεπάρκεια της αορτικής βαλβίδας (μερικές φορές μπορεί να είναι σοβαρή) , η θρομβοεμβολική νόσος (πάνω στο ανευρυσματικό τοίχωμα μπορεί να δημιουργηθεί θρόμβος που μετά να εμβολιστεί σε περιφερικότερα αγγεία) και η συμπίεση άλλων αγγείων (πχ συμπίεση άνω κοίλης φλέβας).

Ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν περισσότερο με ρήξη ή διαχωρισμό ανευρύσματος;
Α) Αυξημένο μέγεθος ανευρύσματος : Όσο πιο μεγάλα είναι τα ανευρύσματα τόσο περισσότερο κινδυνεύουν για σοβαρές επιπλοκές. Εάν το μέγεθος του ανευρύσματος ξεπερνά τα 60mm (για την ανιούσα αορτή) ή τα 70mm για την κατιούσα θωρακική ο κίνδυνος για ρήξη είναι σημαντικά μεγάλος.
Β) Αυξημένος ρυθμός αύξησης κατ έτος: ο κίνδυνος αυξάνεται πολύ εφόσον το ανεύρυσμα αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς προϊόντος του χρόνου.
Γ) Ασθενείς με σύνδρομο Μarfan, δίπτυχη αορτική βαλβίδα ή άλλα κληρονομικά σύνδρομα καθώς επίσης με οικογενειακό ιστορικό πρώιμης ρήξης ή διαχωρισμού ανευρύσματος
Δ) Οι γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο από τους άντρες για ρήξη (ειδικά για τα ανευρύσματα κοιλιακής αορτής).
Ε) Επίσης η υψηλή αρτηριακή πίεση , η κύηση και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και το κάπνισμα αυξάνουν τον κίνδυνο ταχείας εξέλιξης του ανευρύσματος αλλά και ρήξης ή διαχωρισμού.

Τί συμπτώματα έχει ένας ασθενής με ανεύρυσμα;
Συνήθως τα ανευρύσματα είναι ασυμπτωματικά και ανακαλύπτονται τυχαία (πχ σε κάποιον απεικονιστικό έλεγχο). Κάποιες φορές όμως μπορεί να δώσουν συμπτώματα κυρίως λόγω πίεσης που ασκεί το ανεύρυσμα σε γειτονικά όργανα ή λόγω των σοβαρών επιπλοκών που μπορούν να προκύψουν.
Τα συμπτώματα από το ανεύρυσμα της θωρακικής αορτής μπορεί να είναι δύσπνοια λόγω πίεσης στην τραχεία, βράγχος φωνής (βράχνιασμα) λόγω πίεσης του παλίνδρομου νεύρου, δυσφαγία λόγω πίεσης του οισοφάγου. Ο θωρακικός πόνος ή και πόνος στη ράχη οφείλονται κυρίως σε ρήξη (πραγματική ή επαπειλούμενη) ή διαχωρισμό ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να οφείλονται στη διάταση της αορτής και μόνο (αορτικός πόνος). Επίσης επί συνοδού σοβαρής ανεπάρκειας της αορτικής βαλβίδας μπορεί να παρουσιαστεί και συμπτωματολογία καρδιακής ανεπάρκειας.
Τα συμπτώματα από το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής εμφανίζονται επί αρκετά μεγάλων ανευρυσμάτων και να είναι είτε ακαθόριστα κοιλιακά ενοχλήματα λόγω πίεσης του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου ή ακόμα και κοιλιακός πόνος σταθερής έντασης που μπορεί να αντανακλά στην οσφυϊκή χώρα.
Η ρήξη ή ο διαχωρισμός συνήθως εκδηλώνονται συνήθως με έντονο διαξιφιστικό πόνο σε θώρακα ή κοιλιά με αντανάκλαση στη ράχη ή στην οσφυϊκή χώρα και άλλα σοβαρά συμπτώματα (ανάλογα που θα γίνει η ρήξη ή ο διαχωρισμός) ενώ και η θνητότητα είναι εξαιρετικά υψηλή.

Πως διαγιγνώσκεται το ανεύρυσμα αορτής;
-Διάγνωση ανευρύσματος θωρακικής αορτής :
Πολλές φορές υποψία για ανεύρυσμα θωρακικής αορτής μας δίνει ακόμα και η απλή ακτινογραφία θώρακος.
Ο υπέρηχος καρδιάς εντούτοις είναι εκείνος που έχει θεμελιώδη ρόλο στη διάγνωση και στην παρακολούθηση των ανευρυσμάτων της θωρακικής αορτής (ιδίως για τα ανευρύσματα αορτικής ρίζας, και της ανιούσης αορτής) καθώς επίσης και για την εκτίμηση της αορτικής βαλβίδας που συχνά πάσχει σε αυτές τις περιπτώσεις. Είναι μέθοδος πολύ αξιόπιστη, γρήγορη, με μεγάλη διαθεσιμότητα και σαφέστατα πιο οικονομική σε σχέση με την αξονική ή τη μαγνητική. Με το δε διοσοφάγειο υπέρηχο καρδιάς μπορεί να γίνει πολύ ικανοποιητική εκτίμηση και της κατιούσης θωρακικής αορτής (καθώς επίσης και των δυνητικών επιπλοκών του ανευρύσματος).
Από εκεί και πέρα το επόμενο διαγνωστικό βήμα είναι η αξονική ή η μαγνητική θώρακος που θα επιτρέψουν πιο ακριβείς μετρήσεις , θα προσδιορίσουν επακριβώς την τοπογραφία του ανευρύσματος σε σχέση και με τα άλλα αγγεία ενώ αποτελούν εξέταση εκλογής (ειδικά η αξονική) και για τις σοβαρές επιπλοκές (διαχωρισμός ή ρήξη).
-Διάγνωση ανευρύσματος κοιλιακής αορτής:
Ως προς τα ανευρύσματα κοιλιακής αορτής ο υπέρηχος κοιλίας είναι μία εξαιρετική μέθοδος διάγνωσης. Από εκεί και πέρα η αξονική κοιλίας και η μαγνητική αγγειογραφία έχουν ευρεία χρήση στη διάγνωση και κυρίως στην ακριβή μέτρηση του ανευρύσματος αλλά και τη συσχέτιση του με άλλα αγγεία (πχ τις νεφρικές αρτηρίες).

Πότε χειρουργείται ένα ανεύρυσμα αορτής;
Στην απόφαση της επέμβασης πέραν του μεγέθους και της εντόπισης , παίζει μεγάλο ρόλο σε τι έδαφος είναι το ανεύρυσμα , σε ποια κατάσταση είναι η αορτική βαλβίδα, αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου ( οικογενειακό ιστορικό πρώιμης ρήξης ανευρύσματος , ταχεία εξέλιξη του ανευρύσματος κ.α.) , η ηλικία , η παρουσία άλλων σοβαρών συνοσηροτήτων κ.α.
Κάθε ανεύρυσμα ανιούσης αορτής ή αορτικού τόξου χειρουργείται εφόσον είναι ίσο ή μεγαλύτερο από 55mm.
Επί ειδικών καταστάσεων όπως επί δίπτυχης αορτικής βαλβίδα μαζί με άλλους παράγοντες κινδύνου ή επί σύνδρομου Marfan και άλλων κληρονομικών καταστάσεων τα όρια όπου θα χρειαστεί χειρουργική παρέμβαση είναι μικρότερα (50 ή ακόμα και 45mm για κάποιες περιπτώσεις)
Για τα ανευρύσματα κατιούσης θωρακικής αορτής , το όριο παρέμβασης , επίσης είναι τα 55 χιλιοστά (για την λιγότερο επεμβατική μέθοδο TEVAR) ή τα 60 χιλιοστά (για ανοιχτή χειρουργική επέμβαση).
Ως προς το ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής , κάθε ανεύρυσμα πάνω από 55 χιλιοστά ή μικρότερα ανευρύσματα που όμως έχουν γρήγορη εξέλιξη πρέπει να διορθωθούν επεμβατικά.

Τι άλλο πρέπει να προσέξει ένας ασθενής με ανεύρυσμα;
Πρέπει να διακόψει το κάπνισμα, να ρυθμίσει άριστα την αρτηριακή του πίεση (αν είναι δυνατόν να μην υπερβαίνει το 130/80) και να αποφεύγει την άρση σημαντικού βάρους (πχ έπιπλα. Βαριά κιβώτια κ.α.). Επίσης συχνά στους ασθενείς με ανεύρυσμα δίνονται φάρμακα που μειώνουν την τάση επί του αρτηριακού τοιχώματος (όπως οι β-αποκλειστές), εφόσον δεν υπάρχει κάποια αντένδειξη. Επίσης πρέπει να παρακολουθείται συχνά και τακτικά από τον θεράποντα ιατρό του (ανά 6μηνο ή ανά έτος ανάλογα με την περίπτωση).